Dự thảo điện mặt trời mái nhà 2025 - Cơ chế, chính sách và hỗ trợ mới nhất

Giới thiệu chung về dự thảo điện mặt trời mái nhà

Điện mặt trời mái nhà tự sản - tự tiêu là hệ thống tấm quang điện (PV) lắp trên mái nhà hộ gia đình, cơ quan hay doanh nghiệp để tạo ra điện phục vụ nhu cầu nội bộ. Khác với các dự án điện mặt trời quy mô lớn, mô hình này mang tính phân tán và chủ động, người dùng vừa là “nhà sản xuất điện” vừa là “người tiêu thụ điện”. Trường hợp có đấu nối lưới, phần điện dư có thể phát ngược trở lại hệ thống điện quốc gia theo cơ chế quản lý riêng.

Tại Việt Nam, loại hình này từng phát triển mạnh giai đoạn 2019 - 2020 nhờ cơ chế giá FIT, nhưng sau đó chững lại do thiếu khung pháp lý ổn định. Trước thực tế nhu cầu điện ngày càng tăng và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo nghị định khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản - tự tiêu. Đây là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ rào cản, tạo điều kiện để hộ gia đình và doanh nghiệp chủ động đầu tư năng lượng sạch, giảm chi phí và góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.

Nội dung chính của dự thảo nghị định

Phân loại hình thức triển khai

Trong dự thảo Nghị định khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà, Bộ Công Thương đã đưa ra hai hình thức chính để triển khai, tùy thuộc vào mục đích sử dụng và nhu cầu kết nối với lưới điện quốc gia:

1. Điện mặt trời mái nhà không đấu nối vào lưới điện quốc gia

• Hệ thống điện mặt trời chỉ dùng để phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội bộ của hộ gia đình, doanh nghiệp hoặc cơ sở sản xuất.
• Điện năng tạo ra sẽ không phát ngược lên lưới điện quốc gia, do đó không phát sinh nghĩa vụ hợp đồng mua bán điện.
• Đây là mô hình được khuyến khích triển khai rộng rãi bởi sự đơn giản, nhanh chóng và tính chủ động, phù hợp với nhu cầu tiết kiệm chi phí điện hàng tháng.
• Các hộ gia đình, cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ có thể lắp đặt mà không cần thực hiện các thủ tục phức tạp liên quan đến đấu nối và kiểm soát công suất.

2. Điện mặt trời mái nhà có đấu nối vào lưới điện quốc gia

• Cho phép hệ thống được kết nối trực tiếp với lưới điện nhằm đảm bảo nguồn điện liên tục, đồng thời có thể phát ngược phần điện dư thừa lên lưới. Tuy nhiên, dự thảo quy định rõ một số giới hạn và điều kiện:
• Giới hạn công suất: Hệ thống phải phù hợp với khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực, tránh tình trạng quá tải hoặc gây mất cân bằng hệ thống.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật: Các thiết bị và quá trình đấu nối phải tuân thủ tiêu chuẩn an toàn điện, phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường.
• Điện dư phát lên lưới: Dự thảo cho phép một tỷ lệ nhất định (tối đa khoảng 20% công suất phát) được bán lại cho EVN theo mức giá tham chiếu, đảm bảo vừa khuyến khích hộ dân, vừa bảo vệ an toàn vận hành hệ thống điện quốc gia.

Xem thêm: Bán điện mặt trời cho EVN – Cập nhật chính sách mới nhất

Cơ chế, chính sách khuyến khích

Để tháo gỡ rào cản và khuyến khích người dân, doanh nghiệp tham gia, dự thảo Nghị định đã đưa ra nhiều cơ chế ưu đãi cụ thể:

1. Thủ tục hành chính đơn giản, một cửa liên thông

• Người dân và doanh nghiệp chỉ cần thực hiện thủ tục đăng ký, khảo sát, thẩm định và đấu nối tại một đầu mối duy nhất.
• Điện lực địa phương có trách nhiệm hướng dẫn chi tiết trong vòng 5 ngày làm việc, giúp rút ngắn thời gian và giảm phiền hà cho hộ lắp đặt.

2. Miễn giấy phép hoạt động điện lực

• Các hệ thống tự sản, tự tiêu với công suất nhỏ (thường dưới 100 kWp) được miễn thủ tục xin giấy phép hoạt động điện lực.
• Điều này tạo điều kiện cho hộ gia đình và các cơ sở sản xuất nhỏ dễ dàng triển khai mà không tốn kém thời gian, chi phí cho các thủ tục pháp lý phức tạp.

3. Ưu tiên phát triển gắn với mục tiêu an ninh năng lượng và giảm phát thải

• Điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp quan trọng để:
• Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia bằng cách giảm tải cho hệ thống điện tập trung, nhất là trong giờ cao điểm.
• Giảm phát thải khí nhà kính, góp phần giúp Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050 theo cam kết tại COP26.
• Chính phủ khuyến khích lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp với pin lưu trữ (BESS) để nâng cao khả năng tự tiêu thụ và hạn chế rủi ro cho lưới điện. Đồng thời, dự thảo cũng khẳng định sẽ ưu tiên các dự án gắn liền với mục tiêu phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn, góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu cho doanh nghiệp sử dụng năng lượng sạch.

Chính sách hỗ trợ mới nhất (2025)

Hỗ trợ tài chính

Dự thảo quy định hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà được hỗ trợ 500.000 đồng/kWp, tối đa 2,5 triệu đồng/hộ. Ngoài ra, chủ hộ có thể vay vốn tối đa 35 triệu đồng và được hỗ trợ lãi suất trong 3 năm, nhằm giảm gánh nặng chi phí đầu tư ban đầu.

Hỗ trợ kỹ thuật

Điện lực địa phương có trách nhiệm hướng dẫn đấu nối và kiểm tra kỹ thuật trong 5 ngày làm việc, đồng thời hỗ trợ lắp đặt công tơ hai chiều và kết nối hệ thống giám sát. Trường hợp có cơ chế mua điện dư, đơn vị điện lực sẽ trực tiếp hỗ trợ ký kết hợp đồng.

Nghĩa vụ của chủ hộ/doanh nghiệp

Chủ hộ phải đảm bảo thiết bị đạt chuẩn an toàn, tuân thủ quy định về điện và phòng cháy chữa cháy. Đồng thời, cần sử dụng chính sách hỗ trợ đúng mục đích, tránh trục lợi hoặc lắp đặt sai quy định.

Xem thêm: Quy định PCCC điện mặt trời áp mái - Cập nhật hàng năm

Thời hạn áp dụng

Các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật sẽ được triển khai đến hết ngày 01/01/2031, tạo sự ổn định và định hướng dài hạn cho người dân, doanh nghiệp khi đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Những vướng mắc và kiến nghị từ doanh nghiệp, chuyên gia

Các điểm còn chồng chéo, bất nhất

Dù dự thảo đã đưa ra nhiều cơ chế khuyến khích, một số nội dung vẫn còn thiếu rõ ràng, đặc biệt là quy định về đấu nối và lưu trữ điện đối với hệ thống có công suất ≥100 kWp. Điều này khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch đầu tư, bởi chưa biết rõ yêu cầu bắt buộc về hạ tầng kỹ thuật và an toàn lưới. Ngoài ra, một số điều khoản trong dự thảo còn thiếu sự thống nhất giữa các quy định về vận hành, quản lý điện dư và nghĩa vụ báo cáo, gây lo ngại sẽ phát sinh vướng mắc khi áp dụng vào thực tế.

Đề xuất bổ sung

Để khắc phục, nhiều doanh nghiệp kiến nghị cần bổ sung yêu cầu lắp đặt hệ thống lưu trữ điện với dung lượng tối thiểu bằng 60% công suất lắp đặt, thời gian lưu trữ ít nhất 2 giờ. Điều này giúp giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm và nâng cao khả năng tự tiêu thụ. Bên cạnh đó, các hiệp hội cũng đề xuất làm rõ cơ chế thanh toán điện dư: từ giá tham chiếu, phương thức đo đếm cho đến trách nhiệm của EVN, nhằm tránh rủi ro tranh chấp và đảm bảo tính minh bạch cho cả người dân và doanh nghiệp.

Ý kiến chuyên gia kỹ thuật

Theo các chuyên gia năng lượng, điện mặt trời có tính biến động cao do phụ thuộc vào thời tiết và bức xạ mặt trời. Khi mây che hoặc giảm nắng đột ngột, công suất có thể sụt giảm nhanh, tiềm ẩn rủi ro mất cân bằng cho hệ thống lưới. Do đó, khuyến nghị chính được đưa ra là ưu tiên mô hình tự sản - tự tiêu, tức hộ gia đình và doanh nghiệp chủ yếu dùng cho nhu cầu nội bộ. Điện dư chỉ nên bán ở quy mô nhỏ, tránh tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào nguồn năng lượng không ổn định, đồng thời bảo đảm an toàn vận hành lưới điện quốc gia.

Chính sách giao dịch điện dư thừa

Đề xuất trước đây

Trong giai đoạn lấy ý kiến ban đầu, Bộ Công Thương từng đề xuất cơ chế thí điểm cho phép hộ gia đình và doanh nghiệp bán điện dư với tỷ lệ tối đa 10% công suất lắp đặt. Phần điện dư này sẽ được tính toán dựa trên số liệu đo đếm hai chiều và thanh toán theo giá điện bình quân của hệ thống. Mục tiêu của chính sách là khuyến khích người dân tham gia nhưng vẫn đảm bảo an toàn cho lưới điện, tránh tình trạng phụ thuộc vào nguồn năng lượng biến động.

Cập nhật mới nhất

Tại cuộc họp của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 9/2024, đề xuất về giao dịch điện dư đã được điều chỉnh theo hướng cởi mở hơn. Theo đó, hộ gia đình và doanh nghiệp được phép bán tối đa 20% công suất dư phát lên lưới điện quốc gia. Mức giá thanh toán áp dụng cho lượng điện này sẽ không vượt quá giá điện bình quân của năm trước liền kề, nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích cho cả bên bán lẫn bên mua. Đây là bước tiến quan trọng, tạo động lực để người dân đầu tư, đồng thời vẫn duy trì nguyên tắc an toàn, ổn định hệ thống điện.

Dự thảo điện mặt trời mái nhà mở ra cơ hội tiết kiệm điện, giảm chi phí và chủ động năng lượng cho hộ gia đình, doanh nghiệp. Dù còn điểm cần hoàn thiện, chính sách mới cho thấy định hướng rõ ràng của Chính phủ trong việc khuyến khích năng lượng sạch. Đây là thời điểm thích hợp để người quan tâm theo dõi, chuẩn bị và lên kế hoạch đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà.